Realisatie van sport- en beweegvoorzieningen

De financiering van sport- en beweegvoorzieningen is overwegend een lokale aangelegenheid. Immers, het zijn vaak gebouwen, speelplaatsen of velden die in een bepaalde gemeente worden gerealiseerd. De financiering ervan wordt dan ook vaak lokaal georganiseerd, waarbij gemeenten algemene begrotingsregels te volgen hebben. Er zijn uiteraard uitzonderingen. Daarover meer in ‘Regionale financiering’.

De financiële middelen voor het bouwen van een sport- of beweegvoorziening kunnen op verschillende manieren beschikbaar komen. Wel blijkt uit onderzoek dat vaak sprake is van financiering vanuit de gemeentebegroting op basis van een meerjareninvesteringsplan (Van der Poel e.a., 2016).

Andere, veel voorkomende opties zijn het financieren op basis van reserveringen (15%) en die met een (vaste) combinatie van bijdragen van gemeente, vereniging en financierder (zoals een eenderde-regeling) (15%).

Deze laatste categorie bevestigt het beeld dat is ontstaan op basis van een analyse van Mulier Instituut van de collegeprogramma’s 2014-2018: daaruit viel op te maken dat gemeenten bij het realiseren van sportaccommodaties of sportvelden vaker aanspraak doen op de gebruikers om een deel van de lasten op zich te nemen (Hoekman en Van der Bol, 2014). Hierbij valt te denken aan verplichte eigen bijdragen van verenigingen bij de aanleg of vervanging van bestaande kunstgrasvelden (Bakker en Hoekman, 2013a).

Naast bovengenoemde meer ‘traditionele’ vormen van financiering zijn er in Nederland voorbeelden van innovatieve en vernieuwende financieringsvormen. We geven hieronder een aantal voorbeelden.

PPS-constructies

Gemeenten neigen steeds vaker naar een publiek-private samenwerking (PPS) bij de realisatie van een multifunctionele sportaccommodatie. Voor de sportsector is deze samenwerkingsvorm relatief nieuw. Bij een PPS wordt doorgaans één private (markt)partij betrokken bij de initiatieffase, het ontwerp, de bouw en het beheer en onderhoud. De gemeente en de private partij maken een verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. De wisselwerking van publiek en privaat kan bijdragen aan een kwalitatief beter resultaat (ook op de lange termijn), een beter risicomanagement en hierdoor lagere kosten en een efficiëntere uitvoering (Sport & Gemeenten, maart 2016).

Een vorm van PPS waar steeds meer aandacht voor komt is een geïntegreerde concessie, waarin de opdrachtnemer de componenten Design, Build, Finance en Maintain (DBFM) allemaal voor zijn rekening neemt. DBFM past vooral goed bij projecten waar keuzes in de bouw van invloed zijn op onderhoudskosten, omdat het dan dezelfde partij is die hierover gaat (lifecycleoptimalisatie). Voor DBFM om een reële optie te worden moet het (i) goed mogelijk zijn om voor de lange termijn eisen te zetten en (ii) het project moet voldoende groot zijn in verband met de complexiteit die hoort bij het sluiten van een DBFM-overeenkomst.

Hoe kan een gemeente op een interactieve manier te werk gaan? Ga naar: start een interactief proces.

Tip:

Stichting Waarborgfonds Sport

Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) is een onafhankelijke stichting die actief is in heel Nederland. SWS is in 1980 opgericht op initiatief van het ministerie van VWS, NOC*NSF en De Lotto, nadat eind jaren zeventig werd geconstateerd dat sportverenigingen steeds meer moeite hadden om een bancaire lening te krijgen voor de aanleg, de bouw, de renovatie of de aankoop van een accommodatie. Het belangrijkste doel van SWS is het stimuleren van bezit van kwalitatief goede accommodaties door sportorganisaties. Daartoe geeft SWS, in samenwerking met de gemeente waarin de club of sportorganisatie is gevestigd, borgstellingen af aan banken. Meer informatie is te vinden op www.sws.nl.

 

Investering kunstgrasveld in Rotterdam

In 2016 heeft Stichting Kalverpad voor onder andere de Rotterdamse Hockeyclub Tempo ’34, in samenwerking met Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) en de gemeente Rotterdam een nieuw zandingestrooid kunstgrashockeyveld gerealiseerd. Het natuurgrashockeyveld was niet meer van deze tijd en de stichting had goed gespaard voor deze investering. Daardoor was een relatief laag te lenen bedrag nodig voor de realisatie van het nieuwe kunstgrasveld.

Nadat SWS samen met de gemeente de mogelijkheid gecreëerd had om middels borging van SWS en een subsidie van de gemeente Rotterdam een investering te doen in de accommodatie, was Tempo ’34 er als eerste vereniging bij om samen met SWS zorg te dragen voor een financiering die verantwoord was en de subsidie van de gemeente verkregen kon worden. Rotterdam heeft in dit kader een ⅓-regeling opgezet waarbij de gemeente voor 1/3e deel een subsidie verstrekt, de vereniging zelf 1/3e van het geld opbrengt en dat 1/3e deel van het geld in samenwerking met SWS bij de gemeente geleend kan worden.

 

Maatschappelijk financieren

In de meeste gevallen subsidieert de overheid sportorganisaties waardoor sport toegankelijk blijft voor de lokale bevolking. Ook sportaccommodaties zijn vaak voor een groot deel afhankelijk van investeringen van de overheid. Daarmee groeit de afhankelijkheid van overheidsmiddelen. De methode Maatschappelijk Financieren biedt een oplossing voor het terugdringen van deze afhankelijkheid. Door het aantrekken van privaat kapitaal worden maatschappelijke voorzieningen minder afhankelijk van overheidsgeld. De organisatie Maatschappelijk Financieren heeft sinds 1999 al bijna 400 miljoen aan financiering voor maatschappelijke voorzieningen weten te realiseren.

De methode van Maatschappelijk Financieren beslaat drie fasen: in de eerste fase wordt de structuur, organisatie en exploitatie inzichtelijk gemaakt en wordt, ten behoeve van de gemeenteraad, een besluitvormingsdocument opgeleverd. Stichting Waarborgfonds Sport kan een rol spelen bij het toetsen op haalbaarheid. Dan volgt het ontwerp van de financiering, met onder andere het opstellen van de financieringsdocumentatie en juridisch toetsen. Vervolgens worden kandidaat-kredietverleners geselecteerd, het kapitaal aangetrokken en uiteindelijk gestort.

Tip:

Check de website van Maatschappelijk Financieren voor meer informatie.

 

Fondsen en subsidies voor verduurzaming

Naast nieuwbouw gaat het bij realisatie ook om aanpassingen van bestaande accommodaties, bijvoorbeeld in het kader van duurzaamheidsbeleid. Een gemeente kan hier middels aanbestedingstrajecten een stimulerende rol in vervullen. Steeds meer grote gemeenten richten daarvoor een eigen lokaal ondersteuningsfonds op voor het ondersteunen van partijen, waaronder sportverenigingen. Deze lokale ondersteuningsfondsen kunnen in een behoefte van sportverenigingen voorzien, aangezien de instapdrempel voor sportverenigingen over het algemeen lager ligt dan bij banken. Rentes voor leningen liggen lager, gemeenten kunnen een langere looptijd aanhouden voor een lening dan banken en de gemeente is een betrouwbare en bekende partner voor de sportvereniging.

 

Duurzaamheidsfonds gemeente Amsterdam

Het Duurzaamheidsfonds van de gemeente Amsterdam, met een vermogen van veertig miljoen euro, geeft leningen aan duurzame projecten in de stad. Hiermee draagt het Duurzaamheidsfonds bij aan de realisatie van de doelen uit de Agenda Duurzaamheid. Door leningen met een lage rente (2%) beschikbaar te stellen, kunnen initiatiefnemers in de stad, waaronder sportverenigingen, aan de slag met de realisatie van hun duurzaamheidsprojecten. Tennisvereniging Tie-Breakers is zo’n vereniging. Deze vereniging heeft in 2016 zonnepanelen gerealiseerd. De financiering verkreeg Tie-Breakers via het Duurzaamheidsfonds van de gemeente Amsterdam. Naast de rijkssubsidie Energiebesparing maakt de club gebruik van de Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE+).

 

Investeringssubsidie Accommodaties Sportverenigingen gemeente Den Haag

Sportverenigingen in Den Haag zijn verantwoordelijk voor het onderhouden van hun eigen clubgebouw en kleedruimtes. Hiervoor kan een vereniging een beroep doen op de subsidieregeling ‘Investering Accommodaties Sportverenigingen’. Deze regeling geldt voor de primaire sportvoorzieningen (zoals kleedkamers) en voor de maatschappelijke verbreding van de voorziening. De vereniging mag de subsidie ook gebruiken voor het uitvoeren van regulier en achterstallig onderhoud en kleinere aanpassingen. Voor duurzame (energiebesparende) voorzieningen is nu de extra mogelijkheid om een gemeentelijke bijdrage te ontvangen.

Tip:

 

ESCo

Een relatief nieuwe ontwikkeling (anno 2017) is het vastleggen van (een gegarandeerde) energiebesparing in een energieprestatiecontract (EPC). Dit houdt in dat een bedrijf de eigenaar of exploitant van een sportaccommodatie geheel ontzorgt op het gebied van energie(besparing) en zich daarbij garant stelt voor een minimaal te bereiken energiebesparing in een vastgestelde termijn van bijvoorbeeld vijftien of twintig jaar.

Het bedrijf (de Energy Service Company of ESCo) ontwikkelt een meerjarenplan, waarin zaken als onderhoud, beheer van de energie-installaties en coaching op energiegebruik zijn opgenomen. Relevante subsidies en fiscale zaken worden geregeld en de partijen leggen vast hoe gebouw en installaties worden opgeleverd bij het aflopen van het EPC. De ESCo wordt betaald uit de kosten voor het onderhoud en de besparing op de energiekosten (Van der Poel e.a., 2016).

 

De Hanzehal in Zutphen

De gemeente Zutphen is in 2011 een pilot gestart met een energieprestatiecontract voor sport- en evenementencentrum de Hanzehal. Het idee was om de mogelijkheden van externe financiering te onderzoeken en gebruik te maken van de innovatiekracht van de markt.

De gemeente besloot om voor de Hanzehal bij wijze van pilot een samenwerking te zoeken met een ESCo. Zodoende draagt een installatiebedrijf (de ESCo), die de renovatie van de sporthal op zich heeft genomen, de verantwoordelijkheid voor het behalen van de afgesproken 30% energiebesparing voor een periode van 11 jaar. Het installatiebedrijf wordt betaald op basis van een prestatievergoeding. Binnen de contractperiode wordt het kostenvoordeel gelijk verdeeld over de opdrachtgever en de ESCo. Na afloop van het contract houdt Zutphen een sporthal over die in nieuwstaat verkeert met structureel lagere onderhoudskosten, want de gerealiseerde energiebesparing komt dan volledig ten goede van de gemeente.

 

Beheren en exploiteren van sport- en beweegvoorzieningen Beheren van sport- en speelplaatsen