De effecten van sport en bewegen zijn op allerlei vlakken zichtbaar. Het Human Capital Model benoemt zo’n 80 effecten van sport en bewegen, ingedeeld op basis van de kernwaarden: fysiek, emotioneel, sociaal, persoonlijk, intellectueel en financieel. Het model geeft inzicht in de effecten van sport en bewegen voor verschillende doelgroepen. Naar de effecten van bewegen op dementie wordt nog altijd veel onderzoek gedaan. Onder meer of voldoende bewegen bijdraagt aan het voorkomen van dementie. Maar ook wat de effecten van bewegen kunnen zijn bij mensen met dementie. Hoewel onderzoek naar deze effecten complex is en niet alle effecten even eenduidig zijn, blijkt dat bewegen ook voor mensen met dementie positief bij kan dragen aan de kwaliteit van leven.
Effect op de preventie van dementie
Voldoen aan de beweegrichtlijnen hangt samen met een lager risico op dementie5. Uit onderzoek blijkt dat het risico op bijna alle vormen van dementie 20 procent lager ligt bij mensen die meer bewegen vergeleken met de mensen die het minst bewegen4,6. Voor de ziekte van Alzheimer ligt het risico 14 procent lager4. Het doen van huishoudelijk werk en sport- en beweegactiviteiten in de vrije tijd, verlaagt het risico op dementie met respectievelijk 21 procent en 35 procent7. Daarentegen toont onderzoek aan dat het risico op dementie 25 procent hoger is voor de mensen die veel zitten8. Des te belangrijker om voldoende te bewegen en langdurig zitten te beperken.
Hoe het komt dat bewegen lijkt te beschermen tegen dementie, is maar deels bekend. Wel is zeker dat bewegen een positief effect heeft op bekende risicofactoren van dementie, zoals diabetes, hoge bloeddruk, obesitas en hart- en vaataandoeningen.
Effect van bewegen voor kwetsbare senioren
Naar schatting telt Nederland meer dan een miljoen kwetsbare senioren9. Zij zijn op één of meerdere gebieden kwetsbaar: fysiek, sociaal, psychisch of cognitief10. In de factsheet Effecten van bewegen voor senioren lees je meer over deze vier gebieden en welke effecten bewegen hierop heeft.
Wat levert voldoende bewegen op?
Omdat bewegen het risico op dementie verkleint, kan dit zorgkosten besparen. In 2019 waren de zorgkosten van dementie ruim €10 miljard11, waarbij het merendeel naar de ouderenzorg gaat. Wanneer mensen aan de beweegrichtlijnen gaan voldoen en dit hun hele leven blijven volhouden, kan dit zorgkosten op de ouderenzorg besparen[12]. Kanttekening is wel dat er bijkomende zorgkosten ontstaan omdat we op den duur langer leven.
Effecten op de gevolgen van dementie
Denkvermogen
Het denkvermogen, ook wel cognitie, kent verschillende aspecten. Zoals het geheugen, kunnen plannen en informatie snel kunnen verwerken. Uit onderzoek blijkt dat er een verbetering optreedt als mensen met dementie meer gaan bewegen, maar dat patroon is niet eenduidig13,14. Het blijkt lastig te bepalen hoe groot het effect van bewegen op het denkvermogen is en op welk aspect van het denkvermogen bewegen het meeste effect heeft bij mensen met dementie.
Fysieke effecten
In het algemeen zorgt bewegen voor verbetering en behoud van spierkracht en uithoudingsvermogen5. Mensen met dementie die meer bewegen hebben minder fysieke beperkingen en een lager valrisico vergeleken met mensen die minder bewegen. Doordat dementie de coördinatie aantast, vallen mensen met dementie sneller. Bewegen kan het valrisico met wel 30 procent verlagen13. Bij mensen met dementie draagt bewegen positief bij aan het uitvoeren van Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL)15.
Somberheid en depressieve klachten
Somberheid en depressief gedrag komen regelmatig voor bij mensen met dementie: zo’n 40 tot 50 procent van de mensen met dementie vertoont wel eens depressief gedrag14. En 10 tot 20 procent van de mensen met dementie heeft te maken met een depressieve stoornis, waarbij depressief gedrag bijna de hele dag aanwezig is14.
Uit onderzoek blijkt dat meer bewegen het aantal depressieve klachten tot wel 28 procent kan beperken13. Ook kan bewegen bijdragen aan het verminderen van andere stemmings- en gedragsproblemen, zoals onrust, passiviteit, angst en hallucinaties17. Activiteiten die goed lijken te werken zijn wandelen, zwemmen en fietsen.
Professionals uit de praktijk geven aan dat bewegen een positief effect heeft op het humeur van mensen met dementie. Mensen krijgen nieuwe prikkels, leven op en worden blij. Bovendien draagt bewegen bij aan het stimuleren van het sociale leven. Dankzij het bewegen ontmoeten zij andere mensen, wordt sociaal contact gestimuleerd en het bewegen draagt bij aan sociale participatie en een verbeterde kwaliteit van leven18.
